Kromtrekken hout

Het kromtrekken van hout: de oorzaken

Het kromtrekken van hout wordt anders dan vaak gedacht niet veroorzaakt door temperatuurverschillen, maar door de vochtverdeling in een houten plank. Temperatuur speelt wel een rol want hoe warm het is kan wel invloed hebben op die vochtverdeling.

Natuurlijke oorzaak van het kromtrekken van hout

Hout is een levend materiaal met een geavanceerde natuurlijke structuur. Een boom groeit ieder jaar door het toevoegen van een extra “ring”. Deze nieuwe ring wordt gevormd aan de buitenkant. Het interessante hieraan is dat je door het analyseren van deze “jaarringen” veel over de geschiedenis van de boom kan terughalen. Bij goede jaren zijn de ringen dikker, bij slechte dunner. Ook de voeding van de boom en milieuvervuilende componenten – zoals radioactiviteit – kunnen worden terug getraceerd. Dit is een hele wetenschap en heet dendrochronologie.

boomstammen

Boomstammen met jaarringen. Zichtbaar is het kernhout aan de binnenkant en het spinthout aan de buitenkant.

De buitenste ringen worden spinthout genoemd. Dit jonge hout bevat veel vocht en heeft een open structuur. In deze laatste jaarring en in de bast zittten de “slagaderen” van de boom. Door deze lagen wordt vocht naar de bladeren gebracht. Zonder spinhout sterft de boom. Het kernhout aan de binnenkant is veel dichter van structuur en kan die transportfunctie niet vervullen. De cellen zijn veel kleiner en zitten dichter op elkaar.

Kromtrekken van hout vindt plaats als planken recht door de structuur worden gezaagd (dan krijg je de zogenaamde “vlammen”). Deze manier van zagen wordt ook wel dosse zagen genoemd. Als het gezaagde hout droogt krimpt het spinthout meer dan het kernhout en gaat het hout kromtrekken. Het droogproces speelt daarin een heel belangrijke rol; als het snel gaat is de kans op kromtrekken groter. Het hout kan door zijn interne structuur bij langzaam drogen voorkomen dat het hout sterk kromtrekt. Dit gebeurt dan ook in de tegenovergestelde richting van de jaarringen.

Kromtrekken hout

Verf als oorzaak van de kromtrekking

Een andere reden van kromtrekken van hout is het gebruik van filmvormende verf. Hierdoor kan het vocht niet gereguleerd in en uit het hout zetten. De verf van Moose Färg is een ademende vochtregulerende verf, daarbij heeft u dit probleem niet. U hoeft ook niet tweezijdig te verven overigens. Bij filmvormende verf wordt dit vaak aangeraden omdat het dit het kromtrekken van het hout tegen zou gaan. Echter is sluiten filmvormende verfsoorten het hout op waardoor vocht lang in het hout kan blijven zitten. Dit veroorzaakt houtrot. Ook dan is het dus niet zo’n goed idee.

Kromtrekking van verschillende houtsoorten

Alle houtsoorten krimpen en zetten uit, het is nu eenmaal een levend materiaal. Hout met een open celstructuur zoals vuren zal veel sneller kromtrekken dan hout met een dichte structuur zoals Red Cedar en Lariks. Teak trekt het minste krom. Er wordt wel eens gezegd dat Zweeds rabat kromtrekken verminderd. Zweeds rabat is een potdekselplank met een groef en messing. Hierdoor schuiven ze aan de achterkant in elkaar en zit het geheel iets strakker.

Kromtrekken van hout voorkomen

Om het minste last te hebben van het komtrekken van hout is het verstandig om te monteren met de kernkant aan de buitenkant. Dan kan het hout wel wat vervormen, maar als het goed wordt gemonteerd heeft u er het minste last van. Dit wordt in vaktaal ‘monteren met de hartkant buiten’ genoemd. De plank trekt hol, maar door de bevestiging kunt u dat enigszins voorkomen.

Als het rabatdeel, of de plank, met het hart naar binnen is gemonteerd dan trekt hij sneller krom en krijgt u een gebobbelde wand met bolle planken. Door elkaar is natuurlijk helemaal niet mooi.

Een betere manier om geen last van kromtrekken van hout te krijgen is het gebruik van kwartiergezaagd hout. Daarbij wordt het hout zo gezaagd dat de jaarringen paralel komen te lopen. Dit is minder economisch en bewerkelijker dus daar zult u om moeten vragen (en voor betalen). Als Zweden een huis bouwen kiezen ze vaak zelf de bomen uit en laten die kwartier zagen. Goede gewoonte.

 

uitleg kromtrekken hout Boomstam doorsnede

 

Veelgestelde vragen over kromtrekken hout

Hoe voorkom ik het kromtrekken van hout? Hoe voorkom ik dat een plank krom trekt?

Van invloed op het kromtrekken van hout zijn:

1) De luchtvochtigheid. Buiten is het heel lastig om het kromtrekken tegen te gaan omdat de luchtvochtigheid voortdurend schommelt. Hout dat binnen staat in een ruimte met een relatief consistente luchtvochtigheid zal minder snel kromtrekken.

2) De manier van zagen van de planken. Kromtrekken vindt voornamelijk plaats bij dosse gezaagde planken. Kwartiergezaagd hout heeft dus de voorkeur wanneer u niet wil dat het hout gaat kromtrekken.

3) De montage van de schuur of schutting. Bij de constructie van een schuur of schutting kan de montage ook invloed hebben op het kromtrekken. Zeker bij het potdekselen van planken. Monteer een plank met de kernkant – ook wel hartkant genoemd – aan de buitenkant en zorg voor voldoende overlap van de planken. Dan kan het hout wel wat vervormen, maar u zult er het minste last van hebben. Het helpt ook wanneer u altijd dezelfde kant van de plank naar buiten legt. Er zal dan in ieder geval een zelfde soort vervorming over de gehele schuting plaatsvinden.

4) Hout behandelen tegen kromtrekken. Gebruik verder liever een damp-open verf dan een filmvormende verf. Hierdoor kan het vocht makkelijk in en uit het hout trekken.

Welke kant van het hout trekt krom?

Als een plank bestaat uit kernhout (de binnste ringen van een boom) en spinthout (de buitenste ringen van een boom) dan zal het kernhout de bolle kant van de plank vormen. Het spinthout zal naar binnen trekken. Kerhout is duurzamer dan spinthout waardoor het kernhout langer in vorm blijft.

Welke kant van het hout trekt krom?

Welke kant van het hout trekt krom?

Welk hout trekt niet krom? Welk hout werkt het minst?

Alle soorten hout kunnen kromtrekken. Hout met een open celstructuur zoals vuren zal sneller kromtrekken dan hout met een dichte structuur zoals Red Cedar of Lariks. Teakhout trekt het minste krom.