Zweden als grootmacht: geschiedenis van de Scandinavische kleuren

Moose Färg komt voort uit de Scandinavische verftraditie. De geschiedenis van de Scandinavische kleuren is veelal door de Zweden bepaald. Dat land was immers eeuwenlang een grootmacht waar Noorwegen en Finland onderdeel van vormden. Ook de Baltische staten – en zelfs kleine delen van Noord-Duitsland – viel onder het gezag van de Zweedse koning. Dat is tot op de dag van vandaag nog te merken.  Zo ligt in Noor-Duitsland de Stralsund, die naam klinkt eerder Zweeds dan Duits. Ook het gebied rond Oldenburg was ooit Zweeds bezit en delen van de Baltische staten waren enige tijd Zweeds. Er waren daar tot de Sovjet invasie in 1945 ook nog Zweeds sprekende minderheden m.n. op de elanden in Estland. Deze zijn echter massaal gevlucht en niet meer teruggekeerd.

Gustav-vasa

Gustav

Koning Gustav Vasa

De grote veroveraar was Gustav Vasa (van huis Wasa), die ook wel als de vader des vaderlands van Zweden gezien. Voor zijn kroning was Zweden nog voor een groot deel een Deense provincie. Niet velen weten dat zijn macht over Scandinavië voortkwam uit het kapitaal dat uit de koperertswinning werd vergaard door de Zweedse schatkist. Als bijproduct kwamen daarbij aardpigmenten vrij – ertsafval -, die als kleurstof voor de Scandinavische verf werd gebruikt. Lees hierover meer: Oorsprong Moose Färg

Gustav eigende zich ook de bezittingen van de katholieke kerk toe toen hij de Zweedse protestantse staatskerk als enige kerk toestond (net als dat overigens in Engeland gebeurde door Hendrik de achtste). De bischoppen waren daar niet echt blij mee, vandaar dat Gustav ook bijvoorbeeld in Uppsala een fort liet bouwen met het kanon gericht op de plaatselijke kathedraal: het bastion en het kanon kreeg de bijnaam Bischopsbedwinger (Styrbiskop).

Wasa of Vasa?

Wasa en Vasa worden nog al eens door elkaar gebruikt. Het huis Wasa is waarschijnlijk de meest invloedrijke in de Zweedse geschiedenis. De W spreek je echter uit als V. Buiten Zweden wordt de naam daaom vaak als Vasa aangeduid.

Het zal wellicht een belletje bij u gaan rinkelen. Wasa is tegenwoordig een bekend knäckebröd-merk. En Vasa… wij hebben onze Vasa Svart natuurlijk niet voor niets zo genoemd!

Geschiedenis Scandinavische kleuren

De Scandinavische kleuren zijn door deze geschiedenis dan ook zeer verwant, maar er zijn regionale verschillen. Zweeds rood is de meeste bekende Scandinavische kleur. In Noorwegen heeft men voorkeur voor een fellere variant van het rood, in Finland is diezelfde kleur iets meer oranje. Oorspronkelijk komen de kleuren van Scandinavische verf toch het toch allemaal van dat aparte aardpigment.

 

geschiedenis Scandinavische kleuren

Zweeds rood: de originele Zweedse verfkleur

 

Scandinavische kleuren op reis

Estland, Letland en Litouwen

Als wij op reis zijn, kunnen we ons natuurlijk niet lostrekken van de verfpigmenten. Noem het beroepsdeformatie. Het is interessant om te zien hoe ver de geschiedenis van Scandinavische kleuren reikt en welke verschilen – maar ook vooral welke overeenkomsten – er vaak zijn!

Estland, Letland en Litouwen zijn de buren van de Zweden en dat heeft sporen achtergelaten. De landen zijn in de geschiedenis steeds overheerst door een grote buurman, Rusland, Duitsland, Denemarken, Polen en ook door Zweden. De staatjes hebben heel wat te verduren gehad. De Zweedse periode was voor hen de beste overigens door o.a. afschaffing van het lijfeigenschap.

De geschiedenis van Scandinavische kleuren is her en der nog zeker zichtbaar. Zweeds rood is hier regelmatig te zien, maar de armoede is soms nog zodanig dat men vaak lijkt te denken: geen verf is de goedkoopste verf.

De regio rond Kleipeda, vroeger in het Duits Memel in Litouwen is interessant. Dit gebied was vroeger deel van Oost-Pruisen (Königsberg) en het Zweeds rood combineert men vaak met wat wij Sommarblå noemen. Die kleur heeft een interessante historie en heet ook wel Pruisisch Blauw. Het is het eerste synthetisch gemaakte pigment. De bereidingswijze werd bij toeval ontdekt in 1706 en wordt ook wel Berlijns blauw genoemd. De kleur lijkt sterk op Indigo (van de spijkerbroeken), dat echter chemisch anders van samenstelling is. Pruisisch blauw werd direct veel toegepast omdat het goed beschikbaar was. Dat heeft dus geleid tot het gebruik als contrast kleur in de Pruisische gebieden. Het pigment bleek overigens ook een geneesmiddel te zijn.

Sommarbla Pruisisch Blauw

Sommarbla op bij het plaatsje Nida op de Curian Split bij Kleipeda

Sommarbal

Sommarbla als accentkleur bij Sturmu bij de Nemunas Delta

Groenen in veel variaties zijn favouriet, evenals oker. Hieronder een voorbeeld in van Ystad Ockra met Åmål Grön (kozijnen) in Pärnu in Estland.

Scandinavische kleuren Oker en groen in Pärnu Estland

Oker en groen in Pärnu Estland

En hieronder een Sovjet groen en Ockra, (foto genomen in Liepaja in Letland). Deze kleuren komen vaak terug in de ex-Sovjet gebieden, vermoedelijk omdat de keus beperkt was en er nu eenmaal deze kleuren beschikbaar waren. Het groen kan mogelijk ingekleurd zijn met een niet mens vriendelijk pigment (ook wel Terra Verde genoemd) maar in de Sovjet maatschappij nam men het daarmee niet zou nauw. Al onze pigmenten zijn overigens volledig ecologisch.

Scandinavische kleuren Liepaja Letland

Scandinavische kleuren in Liepaja Letland